تاریخچه فعالیت استاد رحیم شیرانی
Rahim Shirani
استاد رحیم شیرانی
هنرمند برجسته و سازنده سازهای کوبهای به ویژه ساز تمبک که به دلیل کیفیت بالا و نوآوری در ساخت تنبکهایش، در میان نوازندگان موسیقی سنتی ایران محبوبیت ویژهای دارد. بهرهگیری از چوبهای مرغوب و تکنیک های سنتی همراه با نوآوریهای فنی، تنبکهایی با صدای شفاف و کیفیت بالا را حاصل نمود که توسط نوازندگان حرفهای مورد استقبال قرار گرفتهاند و در کنسرتها، آموزشگاهها و جشنوارههای موسیقی سنتی ایران و حتی در سطح بین المللی مورد استفاده قرار میگیرند.
زندگینامه:
سازنده و هنرمند ایرانی در زمینهی ساخت ساز تنبک. از برجسته ترین سازندگان سازهای کوبه ای در ایران که به دلیل کیفیت بالا و نوآوری در ساخت تنبکهایش، در میان نوازندگان موسیقی سنتی ایران محبوبیت ویژهای دارد.
استاد شیرانی فعالیت حرفهای خود را از دهه ۵۰ خورشیدی در زمینهی ساخت تنبک آغاز کرد. با بهرهگیری از چوبهای مرغوب و تکنیک های سنتی همراه با نوآوریهای فنی، تنبکهایی با صدای شفاف و کیفیت بالا تولید میکند که توسط نوازندگان حرفهای مورد استقبال قرار گرفتهاند.
سازهای او در کنسرتها، آموزشگاهها و جشنوارههای موسیقی سنتی ایران و حتی در سطح بین المللی مورد استفاده قرار میگیرند.
رحیم شیرانی (زاده ی ۲۰ مرداد ۱۳۴۰ خورشیدی) در محله لنبان شهر اصفهان و در یک خانوادهی پر جمعیت که شامل ۶ پسر و ۳ دختر میباشد، به دنیا آمد. پدرش کارگر کارخانه نساجی نختاب اصفهان بود و از سن ۸ سالگی به دلیل شرایط نامساعد اقتصادی و علاقه به کار، به پیشنهاد همشاگردی خود به نام امیرحسین زرکشیان، به صورت پاره وقت در کارگاه خراطی استاد صفر زرکشیان واقع در خیابان طالقانی (شاه سابق) مشغول به کار شد. به مرور با رموز این حرفه آشنا شد و با ساختن وسایل دکوری مانند میلهای زورخانهای کوچک ، دسته هاون ، سرکلیدی و … و فروش به همشاگردیها در مدرسه، اولین درآمد خود را از این مسیر به دست آورد.
اوایل شکل گیری انقلاب اسلامی، فردی به کارگاه خراطی مراجعه و پیشنهاد ساخت تنبک برای سازمان رادیو و تلویزیون اصفهان در قبال دریافت ۴۰۰۰ تومان ارائه کرد. توضیح اینکه در آن زمان تنبک در شیراز با چوب بید و پوست بز ساخته میشد و به شهرهای دیگر ارسال می شد و این سازها از کیفیت خوبی نیز بهره مند نبودند. به هر حال تنبک توسط استاد او با سختی فراوان طی ۲ ماه و به صورت بغل صاف ساخته شد و از اینجا بود که جرقهی اولیهی ساخت تنبک در ذهن رحیم ۱۷ ساله زده شد.
پس از جدا شدن از کارگاه خراطی با کمک برادرش رسول که استاد نجاری و خراطی بود در خیابان کهندژ اصفهان در محل فعلی فروشگاه موسیقی شیرانی، اولین کارگاه را تأسیس نمود ولی با وقوع جنگ بین ایران و عراق و اعزام رسول به جبهه و نهایتاً شهادت، صدمه ی بزرگی به زندگی ایشان وارد شد و حتی منجر به تعطیلی موقت کارگاه شد ولی او دست بردار نبود و کارگاه را دوباره بر پانمود. او شروع به تحقیق و پژوهش از استادان فن نمود، جوابی در خور نیافت. ناگهان به فکرش خطور کرد که در کارگاه خراطی که برای ساختن قلیان بود، ابتدا چوبها را به صورت خیس تراش اولیه می دادند و بعد از مدتی سایه خشک کردن، تراش نهایی انجام می شد. همین شیوه را بر روی تنبک پیاده نمود و موفق شد که این نقیصه را بر طرف کند. مشکلی که در این روش وجود دارد، کندی و عدم تولید انبوه بود ولی با مشورت دایی خود محمد بخشی، که از استادان فن در تعمیر ماشینهای تراشکاری بود، توانست به تولید بالا دست پیدا کند و از آن به بعد روش ایشان توسط دیگر سازندگان استفاده می شود.
قطر دهانهی تنبکهایی که در قدیم در شیراز ساخته می شد 24و25سانتیمتر بود و صدایی مطربی و روحوضی داشت. طی مشورت با دکتر پورابوطالب و استاد جمشید محبی و استاد رسول شفایی که از تنبک نوازان بنام در اصفهان بودند و بعدتر با آقایان مرتضی قاسمی، مجید حسابی و جعفر قاضی عسکر، قطر دهانهی تنبکها توسط ایشان به26 ، 27 و 28 سانتیمتر و قطر سوراخ نفیر نیز تغییر کرد و به صدایی مطلوب با هارمونی بیشتر و جذاب تر رسید.
طی پژوهش دیگر دریافت که هنگام ضبط ، تنبکهایی که از پوست بز استفاده میکنند صدایی نامطلوب دارند و بر آن شد تا از پوست شتر و گوساله (عمدتاً شتر) استفاده کند و نتیجه نیز مطلوب و دلخواه نوازندگان و شنوندگان شد.
روزی به مسجد شاه میدان نقش جهان اصفهان رفته بود و دید که یک نفر زیر این گنبد مشغول آواز خوانی است و متوجه شد که رزونانس و اکو زیر این گنبد به دلیل شکل تخم مرغی چقدر صدا را زیباتر کرده و بر آن شد تا فرم بدنهی تنبک را بر این اساس تغییر دهد که تغییرات شگرفی در صدای تنبک پدید آمد و این بود که پس از سال ها تجربه و پژوهش، با معرفی الگوی جامی شکل به کاسه تمبک به یکی از نامآورترین سازندگان تنبک در کشور تبدیل شد.
تنبکهای ساختهی او بیشتر از چوب درختهایی که در حوزه رودخانه زاینده رود رشد و نمو می کنند مانند گردو، زبانگنجشک و توت ساخته می شوند. گهگاهی از سایر چوبها چون اکالیپتوس، زردآلو، گلابی و … نیز استفاده میکند.
استاد رحیم شیرانی، یکی از افتخارات زندگی هنری خود را آشنایی با استاد بهمن رجبی که به حق یکی از بزرگترین موسیقیدانهای معاصر هستند، میداند که از آموزههای ایشان بهرههای بسیاری جست و به کار بست.
عشق وطنش اصفهان در جان رحیم ریشه های عمیقی داشت و وقتی که با پیشنهاد فعالیت در بازار موسیقی تهران مواجه شد گفت: من به تهران نمی آیم ولی کاری میکنم که همه برای خرید تنبک به اصفهان بیایند. و بر اعتقادش باقی ماند و این شد که اکنون حدود ۹۰ درصد تنبک کشور در اصفهان ساخته و این شهر قطب تنبک سازی ایران شده است.
